instabiliteit, bron van innovatie
“De instabiliteit van bepaalde systemen is bron van innovatie”
, Ilya Prigogine
Samen met een twintigtal andere studenten van de Vrije Universiteit van Brussel had Patrick Stevens de kans om in 1978 en 1979 de lessen kwantummechanica van professor Ilya Prigogine te volgen. Een jaar eerder, in 1977, had Ilya Prigogine de Nobelprijs Scheikunde ontvangen voor zijn onderzoek naar onomkeerbare processen die tot dissipatieve structuren leiden.
Onze professor leerde ons niet alleen differentiaalvergelijkingen, maar gaf ons ook met veel verve en enthousiasme zijn visie op de wereld en, in het bijzonder, op de orde uit chaos. Ilya Prigogine toonde aan dat “de instabiliteit van bepaalde systemen – de entropie – bron is van innovatie en een kans is om de dynamiek te versterken”.
In tegenstelling tot de heersende opvattingen bewees Prigogine dat wanneer een systeem in bepaalde situaties van zijn evenwichtspunt afwijkt, het niet doodbloedt of ontploft maar daarentegen een nieuwe orde, een nieuw evenwicht vindt. Een nieuw evenwicht kan op zijn beurt tot een verstoord evenwicht leiden. In extreme situaties kan een nieuwe structuur gevonden worden. Het is mogelijk om in allesoverheersende chaos leven of orde te creëren.
In het boek, La nouvelle alliance, dat hij samen met Isabelle Stengers schreef, besluit hij: “De chaostheorie toont aan dat uit ordeloosheid dingen, de natuur en mensen kunnen ontstaan”.
Die lessen liggen nu al lang achter mij, maar toch kan ik niet nalaten om het verband te leggen tussen enerzijds de angst voor veranderingen binnen een organisatie – de onzekerheid die samenhangt met omstandigheden die tot een verlies van veiligheid leiden – en anderzijds de dynamiek van veranderingen – een kans en opportuniteit voor herstructureringen.
Mijn Scandinavische collega’s, heuse kampioenen in technologische en sociale innovatie, aarzelen nooit om de structuren van een organisatie om te gooien wanneer de oplossing in het onomkeerbare ligt.